مقاله ایجاد سامانه هوشمند یکپارچه پایش و مدیریت ساخت‌وسازهاچهارشنبه 24, سپتامبر 2025

– شرح وضعیت موجود (بیان مسأله)
در دهه گذشته، رشد بی‌رویه و غیرقانونی ساخت‌وساز به‌ویژه در پیرامون کلان‌شهرهای ایران، به‌عنوان یکی از چالش‌های بنیادی مدیریت شهری مطرح شده است؛ پدیده‌ای که فراتر از یک مسئله محلی، به‌عنوان یک بحران نظام‌مند در بازتوزیع زمین و ساماندهی فضایی توسعه شهری نمود یافته است. مطالعه‌ای که در مشهد انجام شده و در سال ۲۰۲۵ منتشر گردیده است، نشان می‌دهد که بیش از ۸۸٪ تخلفات ساخت‌وساز در سال ۲۰۰۲ به نوع «اشغال غیرقانونی اراضی» و «تغییر غیرمجاز کاربری اراضی» مربوط بوده که تا سال ۲۰۲۲ نیز با بیش از ۷۸٪ همچنان غالب بوده است(Bikdeli, 2025). این امر گویای روند شدید تغییرات کالبدی بدون نظارت و کنترل موثر است که در شرایطی از رشد شدید جمعیت شهری و افزایش نیاز به مسکن، ساخت‌وسازهای غیرمجاز را به راهکاری موقت برای بخش قابل‌توجهی از مردم تبدیل کرده است (Bikdeli, 2025). علاوه بر فشارهای اقتصادی و نیازهای انبوه به مسکن، برخی عوامل مؤثر بر تخلفات ساخت‌وساز در تهران نیز توسط مطالعات پژوهشی بررسی شده‌اند؛ به‌طوری که این مطالعات نشان می‌دهند تخلفات ساختمانی تأثیر قابل‌توجهی بر توسعه کالبدی تهران در دهه‌های اخیر داشته‌اند (Kojouri et al., 2023). پژوهش مذکور با تمرکز بر تمامی ساختمان‌های موجود در ۲۲ منطقه شهری تهران، به‌روشنی آشکار می‌سازد که تفکرات توسعه سریع، فقدان نظارت کارآمد و ضعف در اجرای مقررات، باعث شده است ساخت‌های غیرمجاز در روند رشد فضایی شهر نفوذ کرده و کیفیت ساخت‌وساز و طراحی شهری را مختل کنند. این تخلفات نه‌تنها منجر به ایجاد ساختارهای غیرپیوندی و ناموزون در بافت شهری شده‌اند، بلکه موجب شده‌اند تصمیم‌گیری‌های برنامه‌ریزی شهری، از لحاظ استراتژیک تحت‌تأثیر انتخاب‌های ناشی از رشد غیررسمی قرار گیرد (Kojouri et al., 2023).